μητροπολιτικά

Μερικά πράγματα που δεν καταλαβαίνω σχετικά με το ασφαλιστικό

Άντε, πάλι το ασφαλιστικό ανοίγει. Δεν υπάρχει θέμα με το οποίο να  έχουν ασχοληθεί εμβριθώς τόσοι αρθρογράφοι, δημοσιογράφοι, ειδικοί και  "ειδικοί", από κάθε πλευρά, και το οποίο να παραμένει τόσο θολό και  τόσο αινιγματικό, όσο το ασφαλιστικό. Ίσως γιατί στην πραγματικότητα  για να μιλήσει κανείς για αυτό θέλει αριθμούς και στοιχεία και ο  δημόσιος διάλογος δια των ΜΜΕ απεχθάνεται τους αριθμούς και τα
στοιχεία, τα οποία τα αντιμετωπίζουν συνήθως ως θόρυβο και τα  παρακάμπτουν. Ίσως πάλι επειδή ειδικά στην Ελλάδα η δημόσια  οικονομική και κοινωνική στατιστική έχει κρίσιμες ατέλειες, εσκεμμένες  (όπως πρόσφατα έμαθε όλη η Ευρώπη) ή εγγενείς (λόγω του τεράστιου  όγκου της μαύρης οικονομίας). Όπως και να έχει, τα πράγματα μένουν  θολά. Ιδίως σε ότι αφορά τα δημοσίως γνωστά. Ανακύπτουν δηλαδή  ερωτήματα σε κάθε επέιπεδο του θέματος για τα οποία δεν έχω δει σαφείς  απαντήσεις - ή απλά δεν υπάρχουν σαφείς απαντήσεις. Ιδού μερικά, σε  μορφή ερωτημάτων και διαπιστώσεων:

• Το θέμα της εξίσωσης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μεταξύ  των δύο φύλων στο Δημόσιο. Υποτίθεται επιβλήθηκε από το Ευρωπαϊκό  δικαστήριο για λόγους... ισότητας. Τι είδους υπερασπιστική γραμμή  ακολουθήθηκε από την Ελληνική κυβέρνηση τότε δεν είναι σαφές, όπως δεν  είναι σαφές αν η υπερασπιστική γραμμή αυτή ήταν επίτηδες προσχηματική. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι σε μια τραγικά οικονομικά άνιση  κοινωνία για τις γυναίκες όπως η Ελληνική, ακόμα και οι στρεβλές  ευεργετικές ρυθμίσεις όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, είχαν ένα  εξισωτικό αποτέλεσμα. Μετά την παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστήριου  πάντως η ανισότητα μεταξύ των φύλων επιτάθηκε. Αυτό από μόνο του είναι  απλά απογοητευτικό. Είναι απογοητευτικότερο ακόμα όμως ότι δεν  φρόντισε το Ελληνικό δημόσιο να αμβλύνει το δυσμενές αποτέλεσμα  ενισχύοντας π.χ. αντισταθμιστικά τα επιδόματα και τις παροχές  μητρότητας (και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα).
• Το άλλο θέμα είναι το θέμα της αγοράς εργασίας: Θα παραταθεί λοιπόν  ο εργασιακός βίος κατά 5 χρόνια. Οπότε με δεδομένο ότι ήδη η ανεργία  φτάνει πάλι σε ιστορικά ποσοστά ρεκόρ, απλά θα αυξηθούν σχεδόν  αντίστοιχα οι άνεργοι. Και επειδή όσοι μείνουν άνεργοι σε μεγάλη ηλικία δύσκολα προλαμβάνονται, αλλά και επειδή οι ήδη εγκατεστημένοι  σε έναν οργανισμό θα μένουν σε αυτόν πέντε χρόνια παραπάνω, θα γλιτώσουμε συντάξεις αλλά θα πληρώνουμε επιδόματα ανεργίας. Αυτή είναι  υποθέτω μια επικερδής μεταβολή για το κράτος (αλλά όχι για τον πολίτη), μόνο και μόνο επειδή τα επιδόματα ανεργίας είναι ουσιαστικά  χαρτζιλίκι, όπως όφειλαν να μην είναι. Είναι έτσι;
• Τρίτο θέμα είναι εκείνο της ικανότητας για εργασία: για  χειρονακτικές εργασίες, και για εργασίες χειρισμού μηχανημάτων π.χ. το  ηλικιακό όριο πέρα από το οποίο η εργασία είναι δύσκολη ή και  επικίνδυνη δεν ακολουθεί το προσδόκιμο. Ένας 65χρονος οδηγός  λεωφορείου είναι κατά μέσο όρο πολύ πιο επικίνδυνος για τον εαυτό του  και τους άλλους από έναν 55χρονο. Τι θα γίνει με όλους αυτούς και όλες  αυτές; Θα μάθουν Word και Excel, και θα κάνουν γραμματειακή δουλειά  στα 60;
• Τέταρτο τέλος θέμα είναι η εναλλακτική λύση: Με δεδομένο ότι το  70-80% των συντάξεων είναι ήδη κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας,  για ποιον περιορισμό των συντάξεων συζητάμε; Ποιος θα καταβάλει τα  επιπλέον χρήματα που θα χρειαστούν και χρειάζονται ήδη για να φτάσει ο  συνταξιούχος από την σύνταξη στην αξιοπρέπεια; Προφανώς όχι οι  ιδιωτικές συντάξεις διότι και αυτές (φάνηκε πλέον) πως αντιμετωπίζουν  μεγάλα προβλήματα και είναι αναξιόπιστες. Αυτό πέρα του ότι αυξάνεται  η δαπάνη της ασφάλισης για τον εργαζόμενο ο οποίος πληρώνει δύο φορές:  μια για την δημόσια και μία για την ιδιωτική σύνταξη, με αποτελέσματα που εξαρτώνται από τις διεθνείς χρηματιστηριακές συνθήκες.

Τα ερωτήματα δεν σταματούν εδώ. Μια σε βάθος συζήτηση δεν θα μπορούσε  παρά να φτάσει τελικά και στον πυρήνα ενός επιθυμητού οικονομικού  μοντέλου, σε θέματα βιωσιμότητας, δημόσιας υγείας κοκ. Με άλλα λόγια  το ασφαλιστικό θα μπορούσε να είναι ένα από τα σημεία όπου  συναντιούνται προβλήματα και προβληματισμοί για το μέλλον της  οικονομίας συνολικά - και μάλιστα εκεί που τέμνεται η προσωπική  οικονομία με την συνολική οικονομία. Θα μπορούσε: αλλά αντ' αυτού  είναι αεροδρόμιο παραπληροφόρησης και αποσιωπήσεων, τσιπάκι στην πόκα  κάποιων διαπραγματεύσεων. Έχει σημασία να ξαναρχίσει μια επί της  ουσίας συζήτηση με όλα τα δεδομένα, που δεν θα σταματά σε μια ρηχή  λογιστική.

Επί του θέματος στο posterous, προ λίγων μηνών.

Φωτιά στο δάσος

Την περασμένη εβδομάδα έγραφα για την Αθήνα και την δυναμική που οδήγησε σε μια πόλη που δεν αγαπούν οι κάτοικοί της. Έξω από το λεκανοπέδιο, η πόλη αυτή αυξάνει και εκτείνεται σαν κακοήθης όγκος απρογραμμάτιστα και αυθαίρετα σε περιοχές δασικές ή αγροτικές, επιτείνοντας το ατμοσφαιρικό της πρόβλημα και δημουργώντας νέες εστίες αυτοαποστροφής.

Η Αθήνα περιβάλλεται - ή μάλλον «περιβαλλόταν» για να είμαστε ακριβείς πλέον - από δάση και δασικές εκτάσεις. Την τελευταία τριακονταετία, η Αθήνα κάνει πόλεμο με τα δάση γύρω της και εξαφάνισε σχεδόν όλες τις δασικές εκτάσεις μέσα της -  την ίδια στιγμή που τα θρηνεί γοερά.

Κάθε καλοκαίρι σχεδόν, κάποια μεγαλύτερη ή μικρότερη φωτιά θα γεμίσει καπνούς τον ουρανό της Αθήνας. Τα δάση σε όλη την Ελλάδα καίγονται (το 2007 δολοφονικότερα από ποτέ στην Ηλεία) αλλά στην Αθήνα η ζημιά είναι σχεδόν ετήσια, καίει ήδη καμμένες εκτάσεις, περιορίζει τους πνεύμονες πρασίνου και ρίχνει εκατοντάδες χιλιάδες Αθηναίους, ήδη στα πρόθυρα του οικολογικού πανικού, σε μια μορφή συλλογικής μανιοκατάθλιψης. Σε αναζήτηση υπευθύνων, πολίτες και πολιτική ηγεσία δείχνουν άλλοτε βολικούς, άλλοτε φανταστικούς, άλλοτε εύλογους ενόχους: Τον στρατηγό Άνεμο, τους πράκτορες (ντόπιους και ξένους), τους καταπατητές και τους εργολάβους, τους σκουπιδότοπους ή την παροιμιώδη αμέλεια των οδηγών καθώς πετούν τις γόπες τους από τα παράθυρα των αυτοκινήτων, την διάλυση, τις αδυναμίες και την υποστελέχωση της πυροσβεστικής κοκ.

Αναμφίβολα κάποια από όλα αυτά στέκουν - και κάποια στέκουν περισσότερο από τα άλλα. Στην Αττική δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο παράγοντας των αυθαιρέτων, της εκτός σχεδίου δόμησης, νόμιμης και παράνομης, τα συγχωροχάρτια και οι νομιμοποιήσεις, η αδυναμία να προχωρήσει το δημόσιο σε κατεδαφίσεις κτλ, έχουν συμβάλει τα μέγιστα στο διαρκές θερινό παρανάλωμα των Αττικών δασών. Παρομοίως ο μηχανισμός πυρόσβεσης και οι ανεπάρκειές του.

Αλλά μια στιγμή:

Το 2000 και το 2007 που υπάρχουν στοιχεία [pdf 5Mb], η φωτιά κατέκαψε ιδιαίτερα όχι μόνο την Ελλάδα αλλά και την γειτονική Βουλγαρία, και την Αλβανία, καθώς και την Ιταλία και την Τουρκία. Την περίοδο που υπήρξε ύφεση των δασικών πυρκαγιών (που έτυχε να είναι και η περίοδος της προετοιμασίας και διεξαγωγής των Ολυμπιακών αγώνων) αυτή αφορούσε λίγο-πολύ όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αρκεί λοιπόν η ερμηνεία της «κρατικής αδράνειας» ή της αυξημένης ετοιμότητας για να αιτιολογήσει τους κατακλυσμούς φωτιάς ή την σχετική απουσία της στα Ελληνικά δάση. Τουναντίον: το παρανάλωμα μέχρι και της Καλιφόρνιας, κάθε χρόνο, σε μια χώρα και μια πολιτεία με απόλυτη επάρκεια εξοπλισμού και απουσία «οικοπεδοφαγικών κινήτρων» - αλλά και παρόμοιο κλίμα με την Ελλάδα, θα πρέπει να μας κάνουν καχύποπτους σε ερμηνείες που αρκούνται στις τοπικές ιδιαιτερότητες.

Διότι, όπως και στο Λος Άντζελες και το Σαν Ντιέγκο, η δραματική έξαρση των δασικών πυρκαγιών στην Αττική και την Ελλάδα μετά το 1980 συνδέεται κυρίως με την ενσωμάτωση όλο και περισσότερων αγροτικών και δασικών περιοχών στον ιστό της πόλης, στην συνάντηση της προαστιακής επέκτασης με αστικά παρθένες περιοχές. Η ενσωμάτωση αυτή μέσα στα κλιματικά και φυσικά συμφραζόμενα της του τόπου έφερε τις αλλεπάλληλες καταστροφές. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά στον ένα ή τον άλλο βαθμό όλο τον δυτικό κόσμο και τις εύφλεκτες ζώνες του.

Στην Αθηναϊκή μεθόριο μετανάστευσαν άνθρωποι που δεν ζούσαν πλέον με το δάσος και μέσα στο δάσος, αλλά  με φόντο το δάσος: άνθρωποι που ζούσαν το δάσος σαν πάρκο, άνθρωποι που δεν ήξεραν και δεν ήθελαν να μάθουν να μαζεύουν π.χ. τα ξερά χόρτα μέσα και γύρω από την αυλή τους. Μαζί τους έφεραν αστικές υποδομές οι οποίες μέσα σε ένα όλο και πιο εύφλεκτο περιβάλλον, αποτέλεσαν εστίες πυρός: χωματερές και δρόμους, 4x4 και μετασχηματιστές της ΔΕΗ κοκ.  Οι υποδομές αυτές οδήγησαν στην αύξηση της ζήτησης για δασική γη εκείνη, που έδωσε επιπλέον κίνητρα για αυθαίρετα και καταπατήσεις, για εμπρηστές και εργολάβους.

Όλα αυτά ενώ παράλληλα η προαστιακή επέκταση εξαφάνιζε και τις ζώνες ασφαλείας για τα δάση που παρείχαν οι αγροτικές καλλιέργειες.

Στην πραγματικότητα λοιπόν η κρίσιμη εξέλιξη ήταν δημογραφική: η δημιουργία μιας εύπορης μεσαίας και ανώτερης εισοδηματικά τάξης. Αυτή στην Αθήνα επιτάθηκε από την αποστροφή των κατοίκων της για την πόλη, την ασφυκτική της ανεπάρκεια σε δημόσιο χώρο και την περιβαλλοντική της υποβάθμιση. Έτσι καταδικάστηκε, ελλείψει και πλαισίου ανάπτυξης της πόλης, το Πεντελικό όρος και ο Υμηττός, η Βούλα και ο Άγιος Στέφανος αρχικά, αλλά και σήμερα τα Καλύβια και τα Δερβενοχώρια, στην αέναη μάχη με τις φλόγες.

Δεν είναι, όπως είπαμε, ελληνικό μόνο το φαινόμενο. Συμβαίνει εκεί όπου οι κοινωνικές εξελίξεις συναντούν το κατάλληλο κλίμα και δημιουργούν μια «πολιτική οικονομία της φωτιάς» που τρέφει τις θερινές φλόγες. Για να περιοριστεί το φαινόμενο χρειάζεται μια συνολική ανατροπή της αντίληψης για την πόλη, την κατοικία και την σχέση με την φύση, που θα πρέπει να διαπεράσει το κοινωνικό σώμα ξεκινώντας και καταλήγοντας σε κεντρικές αποφάσεις για την ανάπτυξη της πόλης και την σχέση της με το φυσικό περιβάλλον.

Δεν υπάρχουν δηλαδή εύκολες λύσεις.

Η συμμετοχική τσιμεντούπολη

Λόντρα, Παρίσι, Νιου Γιορκ, Βουδαπέστη, Βιέννη
Μπρος στην Αθήνα καμιά μα καμιά σας δεν βγαίνει
Γιατ' είναι πάντα γιομάτες με ρόδα οι ποδιές της
Κι' άσπρες δαντέλες τυλίγουν τις ακρογιαλιές της

Μ. Τραϊφόρος, Λ. Ραπίτης (1946)

Εκών-άκων είμαι αναπόφευκτα Αθηναίος. Προσπαθώ από παιδί να αρνηθώ την Αθηναιοποίησή μου, αλλά παρά τις περιόδους φυγής, παρότι δεν έζησα σε αυτή την πόλη παρά από τα δεκαπέντε μου και μετά, είναι τέτοιο το βάρος των συσσωρευμένων εμπειριών και των επιβατικών χιλιομέτρων που μόνο ως έμμονη αδιαλλαξία μπορεί να ερμηνευτεί η άρνησή μου να θεωρήσω εαυτόν Αθηναίο.

Φταίει που κανένας δεν μπορεί να είναι Αθηναίος-Αθηναίος; φταίει πως πλην του Παναθηναϊκού ποτέ δεν μου άρεσε τίποτα σε αυτήν την πόλη, παρά μόνο όταν ήμουν επισκέπτης και τουρίστας; Φταίει πως σε πολλές περιοχές της επικράτειας λένε αυτός είναι Αθηναίος με τον ίδιο τρόπο που λένε αυτός είναι μαλάκας; Δεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι αυτό το γενικευμένο έλλειμμα τοπικού πατριωτισμού, είναι σπάνιο παγκοσμίως και επιδέχεται πολλές ερμηνείες, από τις οποίες οι περισσότερες δεν αντικατοπτρίζουν παρά τις εμμονές και την επιλεκτική όραση των αναλυτών και σχολιαστών. Όπως π.χ. η δικιά μου. Η δικιά μου μερική εκδοχή / μυθολογία για την αυτοάνοση σχεδόν πάθηση της Αθήνας λέει τα εξής:

Η Αθήνα διαμορφώθηκε μέσα από ένα ιδιόμορφο διάλογο μεταξύ πολεοδόμων, εργολάβων, πολιτικών, μικροϊδιοκτητών, μεγαλοϊδιοκτητών και νεωτερικότητας. Στο διάλογο αυτόν σημαντική ήταν η συνεισφορά της αντίληψης που έφερναν σε κύματα αλλεπάλληλοι έποικοί της, μιας αντίληψης χωριού που αδυνατούσε να κατανοήσει ή να εκτιμήσει την ανάγκη συνολικού αστικού σχεδιασμού, την ανάγκη για δημόσιους χώρους, για χώρους πρασίνου και για οιουδήποτε είδους όρια και περιορισμούς της ιδιοκτησίας. Μέσα σε συνθήκες πληθυσμιακής έκρηξης μετά τον πόλεμο, ιδεολογικής πρωτοκαθεδρίας του «σύγχρονου» πάνω στο παλιό και ξεπερασμένο και της χρησιμοκεντρικής αντίληψης για το ορθολογικό, το γενικό νταλαβέρι που ονομαζόταν πολιτική στην πελατειακή μας δημοκρατία μετά τον πόλεμο οδήγησε στην Αθήνα όπως την γνωρίσαμε εδώ και μερικές δεκαετίες. Αντικειμενικά η «επικράτεια της πολυκατοικίας» που προέκυψε, και πρέπει να το τονίσουμε αυτό, οδήγησε σε μια γενική βελτίωση των όρων διαβίωσης της μέσης οικογένειας, με τόσο μικρό κόστος, που σίγουρα αποτελεί παγκόσμιο υπόδειγμα Δεν ήταν ακριβώς μια δημοκρατική διαδικασία ίσως, αλλά όλο αυτό δεν συντελέσθηκε ερήμην των κατοίκων της. Έγινε με την ενεργητική και ενθουσιώδη συμμετοχή τους (ή πολλών εξ αυτών έστω).

Όταν όμως τελείωσε σχεδόν το έργο αυτό (όταν τελείωναν και τα οικόπεδα περίπου), ο πληθυσμός της Αθήνας είχε αστικοποιηθεί, είχε δει τι υπήρχε στην Λόντρα, στο Παρίσι, στο Νιου Γιορκ και στην Βιέννη, είχε συνειδητοποιήσει πως δεν υπήρχαν δημόσιοι χώροι, χώροι πρασίνου, περίπατοι, πως τα πεζοδρόμια ήταν υπό κατάργηση και άρχων της Αθήνας ήταν το αυτοκίνητο και αισθάνθηκε μειονεκτικά. Εξ ου και προκύπτει η Αθήνα ως επαχθής «τσιμεντούπολη». Η Αθήνα πρέπει να είναι η (δυτική) πόλη εκείνη όπου η συλλογική αισθητική των κατοίκων της εξεγείρεται περισσότερο εναντίον της τοπικής και γενικής εικόνας της πόλης τους, από οιαδήποτε άλλη στον κόσμο. Και αυτό είναι οξύμωρο δεδομένου ότι λίγοι από τους δυσανασχετούντες (και αυτοί πρόσφατα) θα είχαν τον οποιονδήποτε ενδοιασμό να παραδώσουν ένα οικοδομήσιμο οικόπεδο σε κάποιον εργολάβο για να κτίσει πολυκατοικία. Πρόκειται για μια αντίφαση μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας; Πρόκειται για απαίτηση, ίσως, επιβολής κανόνων απέξω; Το θέμα είναι πως αυτή η αντίφαση είναι στα θεμέλια της αθηναϊκής σχιζοφρένειας. Μαζί βέβαια με το αντικειμενικό γεγονός της μη-βιωσιμότητας της πόλης, για τους περισσότερους που έχουν την ατυχία να εργάζονται σε αυτήν. Αλλά εδώ, πέρα από την αισθητική και το τσιμέντο, μπαίνουν στην εξίσωση και οι δημόσιες επενδύσεις, το πρότυπο ανάπτυξης, οι οικονομικές ανισότητες, η εκπαίδευση, η βασιλεία του αυτοκινήτου, η απουσία περιβαλλοντικής πολιτικής, οι εργασιακές σχέσεις: πληγές της χώρας συνολικά που στην Αθήνα πονάνε περισσότερο και δένουν με το άδεντρο τοπίο σε μια κοινή και απεχθή εικόνα.

Για τους τουρίστες βέβαια, η εικόνα είναι άλλη: πρέπει να ζεις μακριά από την πόλη (ή έστω να βιοπορίζεσαι ανεξάρτητά της) και να την επισκέπτεσαι για να εντοπίσεις τα πραγματικά της πλεονεκτήματα και να μπορέσεις να διακρίνεις έναν νευρικό δυναμισμό που εξαντλείται κατασπαράσσοντας τις ίδιες της σάρκες της πόλης και δοκιμάζοντας τα όρια των κατοίκων της. Και ο οποίος προς το παρόν μεταφράζεται σε μια διάχυτη και γενικευμένη αγανάκτηση και σε κρίσεις εξατομικευμένης οργής.

Μια περιβάλλουσα περιβαλλοντική ημι-αισιοδοξία

Είναι μοίρα του περιβάλλοντος στην Ελλάδα να μην μπορεί να έχει υπουργείο δικό του, αλλά να πρέπει να συστεγάζεται. Δεν το λέω ως αντίρρηση επί της αρχής. Προφανώς δεν είναι καθόλου παράλογος ο συνδυασμός ενέργειας και περιβάλλοντος, όπως ήταν μάλλον ο συνδυασμός του περιβάλλοντος με την χωροταξία και τα δημόσια έργα, μέχρι σήμερα.

Ψωμιάδης όχι Cameron

Ακούω πως ο αρχηγός των Άγγλων συντηρητικών, Ντέιβιντ Κάμερον προβάλλεται σαν πρότυπο και υπόδειγμα επιτυχίας για την συντηρητική παράταξη της χώρας μας. Στα σοβαρά.

Δεν γίνεται αλλά και να γινόταν, καλύτερα ο Παναγιώτης Ψωμιάδης.
Όχι το εννοώ.

Το ότι ο Κάμερον θα εκλεγεί κάποια στιγμή μέσα στο 2010, υπό την αίρεση πλέον μόνο κάποιου πολιτικού θαύματος, πρωθυπουργός της κυβερνήσεως της Αυτού Μεγαλειότητας, θα είναι άλλη μια απόδειξη του θρίαμβου της διαφήμισης πάνω στην ουσία, της προσδοκίας πάνω στην πραγματικότητα και του χρόνου πάνω στη μονιμότητα. Επίσης και του ότι οι Εργατικοί στην Βρετανία πολιτεύτηκαν τόσο δεξιά που ακόμα και οι τόρυδες μπόρεσαν να τους βγουν από τα αριστερά – στην πραγματικότητα η πλησιέστερη πολιτικά μορφή στον Κάμερον ίσως να ήταν ο Τόνυ Μπλαιρ.  Κατά την ταπεινή μου γνώμη δεδομένου του δικομματικού συστήματος και της μέχρι πρόσφατα απόλυτης πολιτικής εναλλαξιμότητας, ακόμα και ένα κουτσό σκυλί να βάλεις για πρόεδρο ενός «κόμματος εξουσίας», αν περιμένεις αρκετό καιρό θα το δεις πρωθυπουργό. Ένα παραπάνω στην Αγγλία του πλειοψηφικού συστήματος. Και οι τόρυδες περίμεναν 12 χρόνια (οι Εργατικοί είχαν περιμένει 18 – είναι κάπως μεγάλος ο εκλογικός κύκλος στην Βρετανία). Στα πλαίσια μιας άμεμπτης εκστρατείας PR του αρχηγού των Συντηρητικών και μιας οικονομικής κρίσης είναι αναμενόμενη, αναπόφευκτη μάλλον η εναλλαγή, ερήμην μιας εναλλακτικής λύσης από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος.

Αξιοσημείωτο είναι πως ο Κάμερον είναι ο πιο θεαματικά προερχόμενος από την «ανώτερη τάξη» αρχηγός των Τόρυδων, από τον Sir Alec Douglas-Home ο οποίος ήταν ο ηγέτης του κόμματος στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Το να βγάλεις κάποιον επιδεικτικά πάμπλουτο, αριστοκράτη πρωθυπουργό σε περίοδο κρίσης, ίσως να είναι και κάποιου είδους υπεραναπλήρωση, δεν αντιλέγω, αλλά αναρωτιέται κανείς πόσο κατανοεί τι σημαίνει π.χ. η αυξανόμενη φτώχεια ή τι του λέει το γεγονός πως η Βρετανία είναι ίσως αν όχι η πιο, τουλάχιστον μια από τις πιο άνισες χώρες στην ΕΕ. Τι σημαίνουν οι υποσχέσεις προς τους ασθενέστερους, όταν θα θελήσει να περιορίσει το κράτος την ίδια στιγμή που η ανεργία εκτοξεύεται.  Πώς θα μεταφραστεί πολιτικά η διαφημιστική εικόνα των τόριδων-λάιτ; Ποιο θα ήταν το Ελληνικό αντίστοιχο; Δεν μπορώ να το φανταστώ.

Το είδος του πολιτεύεσθαι που σηματοδοτεί το "brand Cameron", είναι εμφανές από την επιμελημένη «πρασινάδα» του: Ο Κάμερον πήγαινε στην δουλειά του με το ποδήλατο για να δείξει μεταξύ άλλων και τις «πράσινές του ευαισθησίες». Στην συνέχεια αποδείχθηκε ότι πίσω από το ποδήλατο ακολουθούσε μια λιμουζίνα που του κουβαλούσε τα πράγματα, γεγονός που αναγκάστηκε να παραδεχθεί και το Συντηρητικό Κόμμα.  Αυτού του είδους την λογική «μόστρα παρά ουσία» την έχει όμως μονοπώλιο ιστορικά το ΠΑΣΟΚ στην χώρα μας, ίσως και να έχει το franchise.

Άλλωστε στην Ελλάδα δεν έχουμε τέτοιου είδους μασκαράτες. Οι μασκαράτες που έχουμε είναι απλούστερες, αθωότερες και  ίσως και διασκεδαστικότερες. Ο Παναγιώτης Ψωμιάδης κάθε αποκριές τουλάχιστον, μεταμφιέζεται πολύχρωμα και ανοιχτά.

Αυτή η προσπάθεια να μεταφερθεί μηχανιστικά ένα επιτυχημένο πρότυπο από μια άλλη χώρα, όπου ήταν επιτυχημένο για άλλους λόγους, σε άλλα συμφραζόμενα, με άλλους όρους και άλλες νοοτροπίες, είναι κάτι που ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω. Τίποτα δεν μας λέει ότι η ευθύγραμμα μεταφερόμενη «συνταγή» της επιτυχίας στην Βρετανία θα επιτύχει στην Ελλάδα. Τίποτα δεν μας λέει ότι υπάρχει καν κάποια συνταγή για να εφαρμοστεί. Πέρα από την κλασική που ισχύει ανεξάρτητα από τους εκάστοτε Cameron: Υπομονή, επιμονή, δημόσιες σχέσεις, καλές σχέσεις με την οικονομική εξουσία και τα ΜΜΕ. Και επιμονή στην καλλιέργεια της κοινωνικής απάθειας, των ηθικών πανικών και του φόβητρου ενός εχθρού (κάθε είδους) που παραμονεύει…

Δηλαδή ειλικρινά πιστεύουμε πως είναι καλή ιδέα να μετατρέψουμε την Ελληνική πολιτική σκηνή σε φανταστική κόμικ μονομαχία "Απομίμηση Obama" εναντίον "Απομίμηση David Cameron";

Το Opengov.gr ως μαγικό ξόρκι

Η νέα κυβέρνηση έσπευσε τις πρώτες κυριολεκτικά ώρες μετά την ανάληψη της εξουσίας να εγκαινιάσει την νέα περίοδο διάφανης και καθαρής, ηλεκτρονικής διακυβέρνησης με ένα απίστευτο, πρόχειρο και άνευ περιεχομένου πυροτέχνημα. Η εκτόξευσή του έγινε αρχικά στο domain name opengov.gr και στην συνέχεια στο primeminister.gr, το σάιτ δηλαδή του πρωθυπουργού της χώρας, κεντρικό στην διαδικτυακή παρουσία της Ελληνικής κυβέρνησης. Την στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές είναι και το μόνο περιεχόμενό του πρωθυπουργικού σάιτ, μετά την αποκαθήλωση του προηγουμένου...

Γιατί μιλάμε για πυροτέχνημα; Γιατί είναι ακριβώς το είδος της ενέργειας που γίνεται για να εντυπωσιάσει τους άσχετους και απογοητεύει όσους έχουν σχέση με το αντικείμενο: Αναρτήθηκε ουσιαστικά μια φόρμα ηλεκτρονικής υποβολής βιογραφικού για δεν θυμάμαι πόσες θέσεις Ειδικών και Γενικών Γραμματέων Υπουργείων, με μόνο συνοδευτικό κείμενο ένα ΦΕΚ 135 σελίδων σε pdf. Καμία πληροφορία δεν υπήρχε για απαιτούμενα τυπικά προσόντα, καμία περιγραφή του αντικειμένου της θέσης, καμία νύξη καν για την κατεύθυνση προς την οποία θα πολιτευτεί στους τομείς ευθύνης των Γραμματειών η νέα κυβέρνηση.

Όταν το είδα ομολογώ πως νόμισα πως ήταν μια πρόχειρα στημένη φάρσα. Το γεγονός ότι αρχικά δεν υπήρχε σύνδεσμος προς αυτή την αίτηση από κανένα δημόσιο σάιτ, ότι δεν υπήρχε αντίστροφα σύνδεσμος από το opengov προς οιοδήποτε κρατικό φορέα, το ότι ήταν μινιμαλιστικό με ελάχιστη πληροφορία, ούτε καν την βασική θεσμική ταυτότητα του γραφείου (;) που την δημιούργησε, όλα αυτά απέκλιναν από την διαδικτυακή σημειωτική ενός επίσημου δημόσιου ιστοχώρου. Θα μπορούσε να είναι κάποιου είδους υπό ανάπτυξη λειτουργικότητα... αλλά εδώ δεν μιλάμε για μπλογκ εφήβων... Ένα untested alpha version δημόσιου ιστοχώρου δεν έχει καμιά δουλειά να βγαίνει στο δίκτυο ανεπεξέργαστο....

Αλλά και η ίδια η λειτουργικότητα ελάχιστα είχε να κάνει επί της ουσίας με την διαφάνεια: Γιατί η ξαφνική ανακοίνωση και η διακίνηση μέσω διαδικτύου και μόνο, κάποιων αιτήσεων είναι στοιχείο διαφάνειας; Σε τι θα διέφερε το αποτέλεσμα επί της ουσίας αν η διαδικασία ανακοινωνόταν, αναπτυσσόταν μέσα σε ένα εύλογο διάστημα, διευκρινιζόταν οι όροι και οι προϋποθέσεις της, συνυπήρχε η δυνατότητα διαδικτυακής υποβολής αιτήσεων με την δυνατότητα ταχυδρομικής υποβολής και δημοσιευόταν τελικά ένα η λίστα των απιλαχόντων στο διαδίκτυο; Διότι δεν είναι καν πως τα βιογραφικά εμφανιζόταν αμέσως στον ιστοχώρο με την αποστολή τους (και έχω την αίσθηση πως κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε και νομικά προβλήματα) και ότι ενημερωνόταν αυτόματα κάποια δημόσια λίστα υποψηφίων. Απλά ο ιστοχώρος διευκόλυνε την υποβολή τους. Τι το συναρπαστικά νεωτερικό υπάρχει σε αυτή η διαδικασία;

Αλλά και πέρα από αυτό: οι Γενικές Γραμματείες σαν ρόλος βρίσκονται μεταξύ της πολιτικής θέσης και της διοικητικής. Τι νόημα θα είχε να υποβάλει κανείς αίτηση αν δεν γνωρίζει τις κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής της κυβέρνησης στον τομέα που τον ή την ενδιαφέρει; Ένας υποστηρικτής του ΚΚΕ θα μπορούσε να γίνει ΓΓ σε υπουργείο το οποίο θα προχωρούσε σε ιδιωτικοποιήσεις; Ένας υποστηρικτής του ΛΑΟΣ σε θέση που έχει σχέση με την μετανάστευση; Προς τι  λοιπόν τι αυτό το περίβλημα / πρόσχημα τεχνοκρατικής, αποπολιτικοποιημένης διαδικασίας; Τι ήθελε να πετύχει αυτή η κενή ουσίας χειρονομία;

Μα, τον κενό περιεχομένου εντυπωσιασμό. Ήθελε να πει η μάνα μου «για δες, χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για να κάνουν Πολιτικές Προσλήψεις, αυτοί είναι πια αλλιώς!». Είχαν σαν στόχο δηλαδή την τοτεμικού και τελετουργικού τύπου χρήση του Διαδικτύου, όχι σαν πραγματική τεχνική δυνατότητα αλλά ως τεχνομαγική επίκληση που εγγυάται με την εκφορά της την Αγία Διαφάνεια όχι στα αλήθεια, αλλά εκεί που μετράει περισσότερο και από την αλήθεια: Επικοινωνιακά. Και αυτό είναι κάπως τρομακτικό...

...Διότι το διαδίκτυο είναι «εντός έδρας» για το ΠΑΣΟΚ. Μέσα στον κομματικό οργανισμό και γύρω από αυτόν, υπάρχουν δεκάδες άνθρωποι με πείρα και γνώσεις στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση και στην ορθολογική χρήση του διαδικτύου, με πείρα στον σχεδιασμό και στην εξέλιξη συστημάτων πληροφορικής και διαδραστικών εφαρμογών. Το ΠΑΣΟΚ αν το ένοιαζε, θα περίμενε λίγο μόνο καιρό και θα είχε την δυνατότητα να εντυπωσιάσει θετικά τον σχετικό με το αντικείμενο κόσμο με έργα ουσίας. Αντ’ αυτού προσπάθησε να εντυπωσιάσει αμέσως τον όγκο των αδαών τεχνολογικά συμπολιτών μας με ψευδοφανταχτερές κινήσεις μηδενικής ουσίας. Αυτό ελπίζει κανείς πως δεν θα αποτελέσει συνταγή για το ορατό μέλλον, αλλά φοβάμαι πως δυστυχώς υπάρχουν λόγοι να είναι κανείς επιφυλακτικός....

Πάντως οι δημιουργοί του σχετικού συστήματος θα μπορούσαν να κάνουν την κομματική υπέρβαση και να προσφέρουν το σύστημα κάπου όπου η λειτουργικότητά του θα ήταν χρήσιμη, για μια θέση που δεν χρειάζεται περιγραφή αρμοδιοτήτων: Η ΝΔ θα μπορούσε να συλλέξει υποψηφιότητες για την προεδρία της με τον τρόπο αυτό, ελπίζοντας πως μέσα στον σωρό θα βγει κάποιος ή κάποια που να εμπνέει το κοινωνικό σώμα περισσότερο από μια Επίγονο, δυο αρχηγούς αποτυχημένων κομμάτων και τον Ζορρό. Αν μη τι άλλο ενδέχεται να αποδεικνυόταν μια ανάστροφη αλλά ουσιαστικότερη διαδικασία που θα προσέλκυε και θα ενέπνεε αρκετούς ταλαντούχους, πλην άνεργους σήμερα ή αύριο, πρώην Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων...

Η κατασκευή

Έγραψα την περασμένη εβδομάδα για την περίπτωση του νέου πρωθυπουργού της χώρας και τα μυστηριώδη σκαμπανεβάσματα της δημόσιάς του εικόνας. Όμως το θέμα δεν αφορά τον Γιώργο Παπανδρέου και μόνο. Η δημόσια αποδεκτή πραγματικότητα συνδιαμορφώνεται από διατεταγμένους μηχανισμούς, που αντιλαμβάνονται την κατασκευή της πραγματικότητας ως προνομιακό πεδίο άσκησης πολιτικής ηγεμονίας, αλλά και από μηχανισμούς της αγοράς, που αγοραία διαπράττουν την διαφημιστική τους παραπλάνηση, ως οφείλουν άλλωστε.

Έρχομαι και ξανάρχομαι στο θέμα αυτό γιατί, ο απλοϊκός εμπειρισμός μου, η θετική επιστημονική μου παιδεία, ταράζονται από το μέγιστο θαύμα της τεχνητής αποσύνδεσης του εμπειρικά πραγματικού από το κοινώς και επισήμως  συμφωνημένο ως πραγματικό. Με σοκάρει η κατασκευή και η ανακατασκευή αυτή, οι απότομες και αναιτιολόγητες σιωπές για κραυγάζουσες καταστάσεις. Με φρικάρει η ανάδειξη του μηδαμινού και ασήμαντου σε κοσμικής κεντρικότητας ζήτημα.

Η Ελλάδα είναι και σχετικά νέα στο παιχνίδι, ή τέλος πάντων στο σύγχρονο παιχνίδι. Ακόμα (αλλά πόσο ακόμα;) δεν έχουμε ανθρώπους να βγαίνουν στον δρόμο διαμαρτυρόμενοι επειδή κάποιος τους προσφέρει δωρεάν περίθαλψη και να διαδηλώνουν υπέρ εκείνων που τους ληστεύουν. Μέχρι πρότινος η σχετική εγχώρια προπαγάνδα ήταν σταλινικής τυπολογίας: μια μεγάλη, κρατικά ελεγχόμενη ντουντούκα τόσο κραυγαλέα και ορατή που δημιουργούσε αυθόρμητα την ίδια της την αντίστασή. Οι πιο δόλιες και επεξεργασμένες παραπλανήσεις, περνούσαν μέσω των σχολείων και της εκκλησίας. Άντε και με φήμες και διαδόσεις. Μέχρι εκεί. Πράγματα θεσμικά αντιμετωπίσιμα δηλαδή, πράγματα απέναντι στα οποία υπάρχουν στρατηγικές άμυνας.

Αλλά με την είσοδο του διαφημιστικού λόγου, της ιδιωτικής τηλεόρασης, των τεχνικών των Δημοσίων Σχέσεων, υπάρχουν πλέον τρόποι να πείσεις τον κόσμο πως χρειάζεται τερατώδη οχήματα 55000 κυβικών για να σουλατσάρει στα στενά του Ψυρρή, πως το Χ απορρυπαντικό νοιάζεται για το περιβάλλον, πως τα γουρούνια έχουν φτερά και πετούν τις νύχτες μαζί με τους γαϊδάρους ως την Ατλαντίδα και πίσω. Πόσο μάλλον για να πείσεις σχετικά με την αξία ή την μοχθηρία ή την ανικανότητα του ενός ή του άλλου πολιτικού...

Case study: Αλέξης Τσίπρας

Εσκεμμένα ή μη, η δύναμη του – ολιγοπωλιακού – συστήματος μιντιακής προβολής, είναι τεράστια. Mέσα από τις χαραμάδες του περνάνε ολόκληρα πολιτικά φαινόμενα. Πάρτε για παράδειγμα π.χ. τη δημοσκοπική έκρηξη του ΣΥΡΙΖΑ την προπερασμένη άνοιξη. Σίγουρα υπήρχαν αντικειμενικές συνθήκες ευνοϊκές για την αριστερά, με το ΠΑΣΟΚ υπό διάλυση και αλληλοσπαρασσόμενο, αλλά ο λόγος ισχυρίζομαι που ο ΣΥΡΙΖΑ απογειώθηκε εκείνη την εποχή ήταν πως για πρώτη φορά μεταπολιτευτικά, ο κόσμος υπέστη έναν διαρκή και ως επί το πλείστον θετικό καταιγισμό εικόνων και συνεντεύξεων του νέου και νεαρού αρχηγού του. Την ίδια στιγμή κανένα αντικειμενικό έμμεσο στοιχείο δεν τεκμηρίωνε την άνοδο της ουσιαστικής πολιτικής επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ στο 20%: μικρή άνοδο είχε στις φοιτητικές εκλογές, μικρή άνοδο στα εργατικά συνδικάτα, μικρή σχετικά ήταν η οργανωτική του διεύρυνση. Αλλά ήταν τεράστια η δημοσκοπική μεγέθυνση. Επρόκειτο για στιγμιαία αμέλεια. Η οποία επανορθώθηκε: Την ίδια περίπου εποχή που αρχίζει η αποκατάσταση της εικόνας του Γεωργίου Παπανδρέου, όλως συμπτωματικά, αρχίζει και μια συστηματική επίθεση απαξίωσης και μομφής ή αποφυγής θετικής αναφοράς από τον τύπο και την τηλεόραση εναντίον του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ και του σχήματος συνολικά, τέτοιας διάρκειας, έντασης και γενικότητας που όμοιά της δεν έχει ξαναϋπάρξει τουλάχιστον μεταπολιτευτικά. Ευθεία συνέπεια ήταν η γραμμική σχεδόν μείωση του 18%+ σε 5% μέσα σε 15 μήνες. Γραμμική, το τονίζω: δεν υπάρχει καμία δημοσκοπική ένδειξη επιτάχυνσης της πτώσης με τα γεγονότα του Δεκέμβρη, μια άλλη υπόθεση όπου η κατασκευή της πραγματικότητας από τα ΜΜΕ όχι απλά διαμόρφωσε την εικόνα, αλλά ξανάγραψε και την γενική μνήμη για τα γεγονότα, μέσα σε ελάχιστους μήνες. Και η ατεκμηρίωτη επιβολή της ιδέας της «ξαφνικής πτώσης» του ΣΥΡΙΖΑ τον Δεκέμβρη  έχει πολιτικές επιπτώσεις και οδήγησε σε συγκεκριμένες πολιτικές πιέσεις.

Τον Σεπτέμβρη του 2009, με τον ΣΥΡΙΖΑ αυτοτραυματισμένο βαριά, υπήρχε πλέον τμήμα των ΜΜΕ που είχε συμφέρον την μη-απαξίωση του Αλέξη Τσίπρα, προκειμένου να φθείρει όσο ήταν δυνατόν περισσότερο το ΠΑΣΟΚ. Αυτό επέτρεψε την ανάδειξη της επικοινωνιακά βελτιωμένης εικόνας του με όρους σχετικής ισοτιμίας. Και ο ίδιος είχε πλέον την εμπειρία να εκμεταλλευτεί την δυνατότητα που του προσφέρθηκε και να αναστρέψει το κλίμα για το κόμμα του. Αλλά ακριβώς ο ίδιος άνθρωπος ο οποίος χλευάζονταν τον Ιούνιο, με ίδια ρητορική, ιδέες, κομματική γραμμή και την ίδια πολιτική θέση, αναδείχθηκε επικοινωνιακά σε θριαμβευτή. Αυτό παρότι μια ψύχραιμη ανάγνωση θα οδηγούσε στην προφανή εκτίμηση πως αν σου άρεσαν αυτά που έλεγε και πώς τα έλεγε ο Τσίπρας τον Σεπτέμβρη, θα έπρεπε να σου αρέσουν και τον Ιούνιο, ή τον Μάρτιο. Το ίδιο αν δεν σου άρεσαν...

 ...

Προφανώς το πλαίσιο αυτό δεν είναι χωρίς ρωγμές χωρίς περιθώρια. Προφανώς υπάρχουν δυνατότητες χειρισμού του, προφανώς δεν είναι ολοκληρωτικό. Υπάρχουν πλέον μηχανισμοί παράκαμψης αυτού του πέπλου συμφερόντων και κενόλογης επικοινωνιολογίας. Υπάρχουν κοινωνικές ομάδες που δεν τις αγγίζει καν. Άνθρωποι που είναι πονηρεμένοι.

Όμως βασικό εργαλείο για την ευκταία αποδυνάμωσή του, είναι η αναγνώριση και η κατανόηση της λειτουργίας του.

Παράδοξα εύπλαστες εικόνες

Η καταγωγή τελικά έδρασε ως μοίρα: Ο Γεώργιος Παπανδρέου θριάμβευσε. Μετά από ποικίλες περιπέτειες της δημόσιάς του εικόνας, όπως μεσολαβήθηκε από τα ΜΜΕ επί πεντέμισι χρόνια τώρα: Ο Παπανδρέου μεταβλήθηκε από μεγάλη ελπίδα του ΠΑΣΟΚ, νεωτεριστή πολιτικό και συνεχιστή του θρύλου των Παπανδρέου, σε ηττοπαθή μετριότητα. Λοιδορήθηκε ως ανίκανος, μέτριος, ασυνάρτητος, αμερικανός, κρυπτοσημιτικός κοκ. Μετά, ξαφνικά πέρυσι το καλοκαίρι, ύστερα από μια, τέλος πάντων, όχι ιδιαίτερα συγκλονιστική παρουσία στην ΔΕΘ (μάλλον υπνωτική όπως οι περισσότερες παρόμοιες ομιλίες πολιτικών αρχηγών) άρχισε να μεταμορφώνεται στη μιντιακή εικονογραφία, σε αρχάγγελο της κάθαρσης, συγκροτημένο πολιτικό, πάλι ξανά-μανά νεωτεριστή και ρηξικέλευθο, ου μην και στην τελευταία ελπίδα της φτωχολογιάς να δει άσπρη ημέρα και της πατρίδας μας να επιπλεύσει μέσα στον κατακλυσμό της Παγκόσμιας Κρίσης.

Ισχυρίζομαι ότι καμία από τις εικόνες αυτές δεν ήταν ακριβής, καμία δεν μιλούσε για κάποιο υπαρκτό πολιτικό πρόσωπο. Η εικόνα του Παπανδρέου χειραγωγήθηκε έτσι κι αλλιώς, θετικά και αρνητικά, προκειμένου να επιτευχθεί κάποιος στόχος. Υποθέτω. Στόχος που έχει να κάνει με τα ΜΜΕ και τους ιδιοκτήτες τους και όχι με την καταγραφή της πραγματικότητας- ίσως και δευτερευόντως με τους επικοινωνιακούς χειρισμούς του επιτελείου του στην τελευταία αυτή περίοδο.

Έχει ενδιαφέρον, μετά το πέρας της σεμνής αυτής εκλογικής τελετής και την ανάδειξη του καινούριου ισχυρού πρωθυπουργού, η ανασκόπηση της πορείας αυτής, η αναζήτηση και τα ερωτήματα σχετικά με τις αιτίες που οδήγησαν στα προβεβλημένα μανιοκαταθλιπτικά αυτά σκαμπανεβάσματα, στην έναρξη και τον τερματισμό τους. Αποτελεί σχολείο πιστεύω για την μελέτη της κατασκευής της δημόσιας εικονογραφίας και των δημόσιων εντυπώσεων η περίπτωση της σχέσης του νέου πρωθυπουργού με τα ΜΜΕ, αλλά και πανεπιστήμιο για τους μηχανισμούς επηρεασμού της πολιτικής από ιδιωτικά συμφέροντα. Είμαι βέβαιος πως η διελκυστίνδα αυτή πρόκειται να συνεχιστεί σε κάποια μορφή και στο εγγύς μέλλον. Είμαι επίσης βέβαιος πως τα προβλήματα που υπάρχουν θα είναι αδύνατον σε πολύ λίγο καιρό να λυθούν έστω και κατ’ ελάχιστον στο πεδίο της επικοινωνίας.

Ακραία Επιδέξιοι

Την προηγούμενη  εβδομάδα μιλήσαμε παροδικά για τον  Μπερλουσκονικό εσμό που διεισδύει τηλεοπτικά στο κοινωνικό σώμα και το καλύπτει εκζεματικά με ένα αποτρόπαιο στρώμα γλίτσας και λεπιών το οποίο καταστρέφει κάθε τι που ονομάστηκε, θετικώ τω τρόπω, πολιτισμός. Επανερχόμαστε στο θέμα γιατί το σηκώνει η προεκλογική περίσταση. Μιλάμε για την άνοδο της λαϊκιστικής ακρο/δεξιάς στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.

Στην Ευρώπη η  ακροδεξιά άνοδος συνήθως προκύπτει  έμμεσα, τροφοδοτούμενη από μη-εσκεμμένους τρόπους προπαγάνδας και διείσδυσης. Εν προκειμένω π.χ. το φασιστικό BNP στην Βρετανία, με πρόσφατη ευρωκοινβουλευτική εκπροσώπηση, σίγουρα έχει τροφοδοτηθεί έμμεσα από την αυτοκρατορική ξενοφοβία των ταμπλόιντ φυλλάδων: κοινωνικά άλλωστε οι συμπεριφορές και οι αξίες του BNP δεν απέχουν πάρα πολύ από εκείνες της «λαϊκής βάσης» της Μάργκαρετ Θάτσερ...

Και εδώ είναι  το πρόβλημα, σε όλη την Ευρώπη και  στην Ελλάδα: η ακροδεξιά επανέρχεται καβάλα στο πολιτικό και ηθικό στίγμα που παράγουν τα ΜΜΕ, από κοινού και σε συνέργεια με την κρίση (που για τα φτωχότερα και πιο ευάλώτα στρώματα δεν είναι πρόσφατη), τους φόβους απέναντι στον ξένο «εισβολέα» και τον νέο Ευρωσκεπτικισμό στις πλουσιότερες χώρες. Όλα αυτά αλέθονται σε ένα πατριωτικό υπερθέαμα από τα μίντια και παράγουν πλέον μια ιδεολογία, σχετικά συγκροτημένη τουλάχιστον στο διακηρυκτικό επίπεδο. Σε μερικές χώρες (Βέλγιο, Ολλανδία) η ισχυροποίηση της ακροδεξιάς είναι τέτοια που είναι δύσκολο να μπει σε πολιτική καραντίνα. Σε άλλες (Ιταλία, Αυστρία) ουσιαστικά κυβερνά ή κυβέρνησε.

Το νέο πρόσωπο  της λαϊκιστικής αυτής δεξιάς είναι μισό τσαμπουκάς – μισό κλόουν. Μπαίνοντας στον καραγκιόζ-μπερντέ  της μιντιακής μας πραγματικότητας, λ.χ. οι σκοτεινές σκιές πρώην τραμπούκων και ιδεολόγων του Μεταξά μεταμορφώνονται σε χαριτωμένους μπαρμπα-Γιώργους, αποτάσσονται τις ακρότητες και ταιριάζουν απόλυτα με τα σκηνικά ριάλιτι που στήνονται τριγύρω τους σαν σεράι του βεζίρη. Στην μεταμοντέρνα αυτή εκδοχή του ακροδεξιού φαινομένου (μια παράσταση με τίτλο «Ο Ιωάννης Μεταξάς παρουσιαστής τηλεσώου») επιδιώκεται ο δια της οικειότητας αποστιγματισμός της ακροδεξιάς εικόνας, η αποκήρυξη των ακροτήτων μέσω της φιλικής προς τον μεσαίο χώρο αναδιατύπωσής τους και η ανάδειξη του χώρου της ακροδεξιάς ως υπέρμαχου του Καλού σε μια σειρά ψευδή μανιχαϊστικά διλήμματα. Ο μανιχαϊσμός αυτός είναι επίκαιρα τοποθετημένος μέσα στο σύμπαν της πνευματικής νωθρότητας του λάιφσταϊλ και του αγοραίου νου, όπου κάθε ανάλυση είναι ύποπτη και κάθε σύνθετη σκέψη δείγμα αιθεροβασίας, ου μην αλλά και προδοσίας. Στο σύμπαν αυτό η υπεραπλούστευση και η συνομωσιολογία, η ηρωοποίηση και ο διασυρμός είναι οι βασικοί τρόποι πλοήγησης, και ο Ακατανόμαστος ή συγκυριακά πολυώνυμος, Εχθρός πάντα σε εγρήγορση – παρέα με τον Προδότη. Πρόκειται για την προαιώνια μάχη του απλοϊκού εναντίον της αναγνώρισης της πραγματικότητας ως σύνθετης. Πρόκειται για την προγραμματική υπόσχεση γενίκευσης και επιβολής του ύπνου του πνεύματος.

Η σημερινή λαϊκιστική ακρο/δεξιά είναι λοιπόν ανέκδοτα και γραβάτα, παίζει στα κοσμικά κουτσομπολιά και δείχνει μπούτι, φοράει Αρμάνι, είναι συνδαιτημόνας αστέρων και τους λόγους της τους χτενίζουν επικοινωνιολόγοι και διαφημιστές. Έχει πάντα το ένα μάτι στις δημοσκοπήσεις και το άλλο στην εξουσία. Είναι ένα ακόμα μιντιακό προϊόν.

Δεν παύει όμως να είναι επικίνδυνη.

Τα βωβά ντιμπέιτ: έξι σημεία για την προεκλογική περίοδο

Television, the drug of the Nation

Breeding ignorance and feeding radiation

                                    Disposable Heroes of Hiphoprisy, Television, 1992

1. Σε μια χώρα όπου οι τηλεσυζητήσεις είναι πλέον η βασική μορφή πολιτικού διαλόγου, είναι αναμενόμενη η έκπτωση της πολιτικής εκστρατείας σε διαφημιστική. Το παράδειγμα των ΗΠΑ γίνεται υπόδειγμα: η εκστρατεία Ομπάμα που πάτησε σε πραγματική διάθεση αλλαγής διαρθρώθηκε σαν εκστρατεία προώθησης προϊόντος και βραβεύτηκε ως τέτοια παίρνοντας το διεθνές βραβείο διαφήμισης Lion στις Κάννες. Η φιλοδοξία μεταφοράς της όλης καμπάνιας στα καθ’ημάς Βαλκάνια δεν είναι παρά ένα ακόμα προϊόν μαϊμού για τα πανέρια των μικροπωλητών της προπαγάνδας. Πρόκειται για κακής ποιότητας απομίμηση bon pour l’orient.

2. Το όλο θέατρο με το τηλεοπτικό ντιμπέιτ είναι δηλωτικό της γενικότερης κατάστασης, αλλά και της αποστροφής και τρόμου του κυβερνητικού πολιτικού προσωπικού προς οτιδήποτε μπορεί να περάσει έστω και ξυστά από την ουσία. Σε μια φυσιολογικότερη χώρα, η διαδικασία θα οριζόταν από τους δημοσιογράφους και τα πολιτικά κόμματα και οι αρχηγοί θα καλούνταν απλά να συμμετάσχουν πάνω σε μια δεδομένη διαδικασία. Αυτό συμβαίνει ακόμα και στις ΗΠΑ. Εδώ όμως η επακριβής διαδικασία, μέχρι και της στάσης των σωμάτων συμπεριλαμβανομένης θα πρέπει να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης και συμφωνίας. Πρόκειται για παραπολιτική παράσταση. Θεός φυλάξοι μην τυχόν και πέσουμε σε καμία κακοτοπιά, σε κάτι εκτός προγράμματος. Αλίμονο αν μπορούν να τεθούν ουσιώδη θέματα από τα οποία δεν μπορείς να ξεφύγεις με μια τρίπλα χωρίς να εκτεθείς, όσο και να ’ναι. Αλίμονο αν αφήσεις ανοικτή την πιθανότητα να τσαλακωθεί ο Αρχηγός, έννοια ιδιαίτερα φορτισμένη στην αρχομανή μας κοινωνία. Όλα είναι διαφήμιση, σφιχτά σκηνοθετημένη. Σημαίνον που ταυτίζεται με το σημαινόμενό του...

3. Προ ετών είχα σημειώσει με άλλη αφορμή τα εξής:

«Δεν αρκεί πια να πετάς πέντε συνθήματα, φωνασκώντας και συνεριζόμενος, μεταξύ διαφημίσεων, όλος ο πολιτικός σου λόγος οφείλει να είναι συνθηματολογικός και να αποφεύγει το συγκεκριμένο το οποίο μπορεί να "μπερδέψει" τον τηλεθεατή-πολίτη, ο οποίος "δεν ενδιαφέρεται" κατά τους παρουσιαστές για "τέτοιες λεπτομέρειες". Λεπτομέρειες όπως τι στο διάολο σκοπεύεις να κάνεις για την οικονομία άμα έρθεις στα πράγματα. Η ουσία του πολιτικού λόγου είναι το ρητορικό του περιτύλιγμα, προσεκτικά αποστειρωμένο από κάθε ψήγμα ουσίας. Ο διάβολος είναι στις λεπτομέρειες και εμείς αποτασσόμαστε τον Σατανά. Κρατάμε την πολιτική συζήτηση εκεί που την θέλουμε, ως πολιτικοί, ως δημοσιογράφοι, ως καναλάρχες, ως οραματιστές ενός δυστοπικότερου μέλλοντος, ως διαφημιστές: στο επίπεδο του μάρκετινγκ, στο επίπεδο της εικόνας. Εκεί καμία ουσιαστική δέσμευση δεν εμποδίζει την άσκηση πολιτικής, η οποία έχοντας μείνει μόνο διαφημιστικό σλόγκαν και γενικόλογη ρητορική της ατάκας, ξεφορτώνεται τον δημοκρατικό έλεγχο κρατώντας τα προσχήματά του...»

Τα πράγματα έκτοτε έχουν επιδεινωθεί.

4. Ο Έκο έλεγε πως ο Μπερλουσκόνι δημιούργησε με τα κανάλια του το είδος της κοινωνίας που θα τον εξέλεγε και θα τον αποδεχόταν ως αρχηγό. Εδώ τα κανάλια προετοιμάζουν εδώ και καιρό, με αισθητικό πρότυπο μια μετα-ΥΕΝΕΔ, την άνοδο της ακροδεξιάς ή/και την επικράτηση της ατζέντας της. Έτσι προκύπτει και η ένταση της επιμονής στο σύνθημα και στον αγοραίο λαϊκισμό. Η κενολογία που παριστάνει τον λόγο ουσίας είναι το ανώτατο στάδιο της διαδικασίας αυτής.

5.  Μεσούσης της κρίσης, λείπει όχι μόνο (όπως ήταν αναμενόμενο) η συζήτηση περί των αιτιών που την προκάλεσαν, αλλά και η συναίσθηση ότι δεν μπορείς να μιλάς για την Ελληνική οικονομία ερήμην της. Η ιδέα ότι ακολουθώντας την μία ή την άλλη συνταγή που γέννησαν ή που δεν μπόρεσαν να υπερβούν την κρίση ανά τον κόσμο, παρόλα αυτά, εδώ θα έχεις θεαματικά (και αντίθετα με τον υπόλοιπο κόσμο) αποτελέσματα, είναι εφαρμοσμένος παραλογισμός.

6. Όσο λιγότερα επιχειρήματα στο τραπέζι, τόσο λιγότερος δημόσιος έλεγχος, όσο λιγότερος έλεγχος, τόσο επικρατεί ο αυτόματος πιλότος και οδηγούμαστε στην προκαθορισμένη έκβαση: στην διεύρυνση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, μεταξύ πολλών άλλων δυνάμει δυστοπικών εξελίξεων. Το θέμα είναι να επιλέξει κανείς να βάλει υγρά στα φρένα.